T jak Turcja 馃嚬馃嚪

Dzi艣 zabieramy Was do egzotycznej Turcji, jednej z najpopularniejszych destynacji polskich turyst贸w. Ma艂o kt贸re pa艅stwo mo偶e poszczyci膰 si臋 tak bogat膮, wielowiekow膮 histori膮 i kultur膮. Ma to bezpo艣redni zwi膮zek z dziedzictwem dorobku Cesarstwa wschodniorzymskiego i Imperium Osma艅skiego. Dawny Konstantynopol, obecny Stambu艂, jest najwi臋kszym, mi臋dzykontynentalnym miastem tureckim, zamieszkiwanym przez oko艂o 15 milion贸w ludzi. Turcja jest ponadto ojczyzn膮 wielu wybitnych, a wr臋cz owianych legend膮 postaci. St膮d pochodzi艂 艢wi臋ty Miko艂aj oraz pisarze: Homer i Ezop. Mieszkali tu i nauczali liczni biblijni aposto艂owie. Chocia偶 w niniejszym wpisie skupimy si臋 na literaturze wsp贸艂czesnej, barwna historia Turcji z pewno艣ci膮 nie pozwoli o sobie zapomnie膰.

Rozpoczynamy z przytupem od jednej z najg艂o艣niejszych powie艣ci ostatnich lat. Czy znajdzie si臋 kto艣, kto nigdy nie s艂ysza艂 o „Wspania艂ym stuleciu” , albo za spraw膮 cyklu powie艣ciowego tureckiej pisarki Demet Altinyeleklio臒lu (ur. 1955), albo te偶 bij膮cego rekordy popularno艣ci serialu telewizyjnego? Autorka jest producentk膮 filmow膮, za艣 w 艣wiecie literatury da艂a si臋 pozna膰 jako t艂umaczka romans贸w historycznych Philippy Gregory. „Wspania艂e stulecie” przenosi nas na dw贸r osma艅skiego su艂tana Sulejmana, demaskuje kulisy zdobywania w艂adzy, ale przede wszystkim wci膮ga w sid艂a dworskich romans贸w i intryg. Jako ciekawostk臋 mo偶emy przytoczy膰 fakt, i偶 su艂tan Sulejman Wspania艂y by艂 poet膮 i napisa艂 kilka tysi臋cy wierszy. Jego muz膮 by艂a rudow艂osa Rusinka Aleksandra (Hurrem, Roksolana), kt贸ra zosta艂a wykreowana na jedn膮 z najbardziej kontrowersyjnych bohaterek powie艣ci. Seria w zawrotnym tempie zdoby艂a rozg艂os na ca艂ym 艣wiecie, a ogl膮dalno艣膰 serialu stworzonego na jej kanwie, przebi艂a najlepsze latynoskie produkcje.

Je艣li „Wspania艂e stulecie” niedostatecznie zapewni Pa艅stwa o niebywa艂ej sile kobiet na su艂ta艅skim dworze oraz ich pot臋偶nym wp艂ywie na histori臋 Imperium, warto utwierdzi膰 si臋 w tym przekonaniu za spraw膮 powie艣ci Re艧ada Ekrema Ko莽u (1905-1975) pt. „Matka su艂tan贸w”. Pisarz, posiadaj膮cy bardzo wa偶n膮 pozycj臋 w historiografii tureckiej, przedstawi艂 zadziwiaj膮c膮 drog臋 ubogiej, greckiej dziewczyny na dworskie salony. Mowa o su艂tance K枚sem, kt贸ra przez lata siln膮 r臋k膮 rz膮dzi艂a w 艣wiecie zdominowanym przez m臋偶czyzn, umiej臋tnie pos艂uguj膮c si臋 technikami manipulacji i bezwzgl臋dnie pozbywaj膮c si臋 przeciwnik贸w. Autor odkrywa tak偶e drug膮 twarz w艂adczyni, wspomo偶ycielki biednych i fundatorki posag贸w dla ubogich kobiet. Tyle wiedzy historycznej i rozrywki w jednym woluminie tylko u Re艧ada Ekrema Ko莽u.

Legenda rudow艂osej pi臋kno艣ci jest bardzo silnie zakorzeniona w tradycji tureckiej. Mimo up艂ywu wiek贸w, posta膰 ta cieszy si臋 nies艂abn膮c膮 s艂aw膮 i wci膮偶 znajduje si臋 na celowniku literat贸w. Czy historyczna uwodzicielka by艂a r贸wnie偶 inspiracj膮 dla Orhana Pamuka (ur. 1952), najwybitniejszego, wsp贸艂czesnego pisarza tureckiego? Chocia偶 powie艣膰 pt. „Rudow艂osa” traktuje o skomplikowanych relacjach ojcowsko-synowskich, posta膰 dziewczyny o ognistym kolorze w艂os贸w odgrywa tu zasadnicz膮 rol臋. Przypadek? niekoniecznie, maj膮c na uwadze fakt, i偶 Orhan Pamuk w swej tw贸rczo艣ci ch臋tnie nawi膮zuje do historii, tradycji i kultury ojczystej. W swych utworach niejednokrotnie powraca do tematu konfliktu mi臋dzy kultur膮 Wschodu i Zachodu. W艣r贸d jego najlepszych dzie艂 nale偶y wymieni膰: 鈥濨ia艂y zamek鈥, 鈥濩zarn膮 ksi臋g臋鈥, 鈥濶azywam si臋 Czerwie艅鈥, 鈥濱nne kolory鈥, 鈥濪om ciszy鈥, 鈥炁歯ieg鈥, 鈥濵uzeum niewinno艣ci鈥, 鈥濻tambu艂 – Wspomnienia i miasto鈥 . W 2006 r. zosta艂 uhonorowany Literack膮 Nagrod膮 Nobla uzasadnion膮 faktem, i偶 鈥瀢 poszukiwaniu melancholijnej duszy swojego rodzinnego miasta odkry艂 nowe symbole zderzenia i przenikania si臋 kultur鈥.

Ilekro膰 na bibliotecznych p贸艂kach pojawia si臋 nowa ksi膮偶ka Elif 艦afak (ur. 1971), spieszymy z jej promocj膮. Pisarka uznawana jest za drugie, po Orhanie Pamuku, literackie odkrycie znad Bosforu. Jej matka by艂a tureck膮 dyplomatk膮, z racji czego Elif mog艂a zwiedzi膰 艣wiat i do艣wiadczy膰 r贸偶norodno艣ci obcych kultur. Jest zdeklarowan膮 feministk膮. Podobnie jak wielu tureckich pisarzy, oczarowana magi膮 Stambu艂u, po艣wi臋ci艂a mu wiele literackiej uwagi. Wierny portret XVI-wiecznego miasta, z rozmachem przedstawi艂a w powie艣ci pt. 鈥濽cze艅 architekta鈥 , uwodz膮c czytelnika histori膮 drobnego z艂odziejaszka, kt贸rego los odmienia si臋 za spraw膮 Sinana, wielkiego budowniczego Imperium Osma艅skiego. Na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguj膮 powie艣ci 艦afak takie jak: 鈥濨臋kart ze Stambu艂u鈥, Pchli pa艂ac鈥, gdzie tytu艂owa budowla stanowi alegori臋 wsp贸艂czesnego Stambu艂u, 鈥濩zarne mleko鈥, 鈥濩zterdzie艣ci zasad mi艂o艣ci鈥 czy niedawno promowana przez nas w cyklu 鈥濳si膮偶ka na weekend鈥 powie艣膰 pt. 鈥10 minut i 38 sekund na tym dziwnym 艣wiecie鈥. Elif 艦afak niejednokrotnie z urzekaj膮c膮 m膮dro艣ci膮 pos艂uguje si臋 technik膮 narracyjn膮 z 鈥濨a艣ni tysi膮ca i jednej nocy鈥, dzi臋ki czemu b艂yskawicznie hipnotyzuje czytelnika, a jej utwory w mgnieniu oka zyskuj膮 status bestseller贸w.

O tym, 偶e wspomniany ju偶 wielokrotnie 鈥濻tambu艂 by艂 ba艣ni膮鈥 , przekona Pa艅stwa Mario Levi (ur. 1957). Uzasadnia to w kontek艣cie egzystencji 偶ydowskiej rodziny na tle dziej贸w XX wieku. Cz艂onkowie rodziny prezentuj膮 wielobarwn膮 mozaik臋 charakter贸w, tak jak r贸偶norodne jest samo miasto. Levi koncentruje si臋 g艂贸wnie na spo艂ecznej kwestii poszukiwania swego miejsca na ziemi. Przygl膮da si臋 migruj膮cym ludziom, kt贸rzy wci膮偶 d膮偶膮 do znalezienia w艂asnego miru. Jednocze艣nie z subtelno艣ci膮 i wyrafinowaniem przedstawia panoram臋 Stambu艂u wraz z ca艂ym dobrodziejstwem, kt贸rym darzy swoich mieszka艅c贸w.

Literatura turecka, cho膰 kipi palet膮 kolor贸w, uczu膰 i emocji, mo偶e wydawa膰 si臋 nam stosunkowo monotematyczna. W centrum zainteresowania Turk贸w poza zdumiewaj膮co intensywnymi dziejami pa艅stwa, jest nie mniej atrakcyjne miasto, Stambu艂. Na czym polega jego fenomen, cho膰 nie pe艂ni zaszczytnej roli stolicy kraju? Mo偶e wyja艣ni nam to lektura, mo偶e podr贸偶, a najlepiej, kiedy uda si臋 to po艂膮czy膰. Po bogat膮 ofert臋 ksi膮偶ek tureckich autor贸w zapraszamy do Wypo偶yczalni przy Placu Staszica 1.