T jak Turcja ­čç╣­čçĚ

Dzi┼Ť zabieramy Was do egzotycznej Turcji, jednej z najpopularniejszych destynacji polskich turyst├│w. Ma┼éo kt├│re pa┼ästwo mo┼╝e poszczyci─ç si─Ö tak bogat─ů, wielowiekow─ů histori─ů i kultur─ů. Ma to bezpo┼Ťredni zwi─ůzek z dziedzictwem dorobku Cesarstwa wschodniorzymskiego i Imperium Osma┼äskiego. Dawny Konstantynopol, obecny Stambu┼é, jest najwi─Ökszym, mi─Ödzykontynentalnym miastem tureckim, zamieszkiwanym przez oko┼éo 15 milion├│w ludzi. Turcja jest ponadto ojczyzn─ů wielu wybitnych, a wr─Öcz owianych legend─ů postaci. St─ůd pochodzi┼é ┼Üwi─Öty Miko┼éaj oraz pisarze: Homer i Ezop. Mieszkali tu i nauczali liczni biblijni aposto┼éowie. Chocia┼╝ w niniejszym wpisie skupimy si─Ö na literaturze wsp├│┼éczesnej, barwna historia Turcji z pewno┼Ťci─ů nie pozwoli o sobie zapomnie─ç.

Rozpoczynamy z przytupem od jednej z najg┼éo┼Ťniejszych powie┼Ťci ostatnich lat. Czy znajdzie si─Ö kto┼Ť, kto nigdy nie s┼éysza┼é o „Wspania┼éym stuleciu” , albo za spraw─ů cyklu powie┼Ťciowego tureckiej pisarki Demet Altinyeleklio─člu (ur. 1955), albo te┼╝ bij─ůcego rekordy popularno┼Ťci serialu telewizyjnego? Autorka jest producentk─ů filmow─ů, za┼Ť w ┼Ťwiecie literatury da┼éa si─Ö pozna─ç jako t┼éumaczka romans├│w historycznych Philippy Gregory. „Wspania┼ée stulecie” przenosi nas na dw├│r osma┼äskiego su┼étana Sulejmana, demaskuje kulisy zdobywania w┼éadzy, ale przede wszystkim wci─ůga w sid┼éa dworskich romans├│w i intryg. Jako ciekawostk─Ö mo┼╝emy przytoczy─ç fakt, i┼╝ su┼étan Sulejman Wspania┼éy by┼é poet─ů i napisa┼é kilka tysi─Öcy wierszy. Jego muz─ů by┼éa rudow┼éosa Rusinka Aleksandra (Hurrem, Roksolana), kt├│ra zosta┼éa wykreowana na jedn─ů z najbardziej kontrowersyjnych bohaterek powie┼Ťci. Seria w zawrotnym tempie zdoby┼éa rozg┼éos na ca┼éym ┼Ťwiecie, a ogl─ůdalno┼Ť─ç serialu stworzonego na jej kanwie, przebi┼éa najlepsze latynoskie produkcje.

Je┼Ťli „Wspania┼ée stulecie” niedostatecznie zapewni Pa┼ästwa o niebywa┼éej sile kobiet na su┼éta┼äskim dworze oraz ich pot─Ö┼╝nym wp┼éywie na histori─Ö Imperium, warto utwierdzi─ç si─Ö w tym przekonaniu za spraw─ů powie┼Ťci Re┼čada Ekrema Ko├žu (1905-1975) pt. „Matka su┼étan├│w”. Pisarz, posiadaj─ůcy bardzo wa┼╝n─ů pozycj─Ö w historiografii tureckiej, przedstawi┼é zadziwiaj─ůc─ů drog─Ö ubogiej, greckiej dziewczyny na dworskie salony. Mowa o su┼étance K├Âsem, kt├│ra przez lata siln─ů r─Ök─ů rz─ůdzi┼éa w ┼Ťwiecie zdominowanym przez m─Ö┼╝czyzn, umiej─Ötnie pos┼éuguj─ůc si─Ö technikami manipulacji i bezwzgl─Ödnie pozbywaj─ůc si─Ö przeciwnik├│w. Autor odkrywa tak┼╝e drug─ů twarz w┼éadczyni, wspomo┼╝ycielki biednych i fundatorki posag├│w dla ubogich kobiet. Tyle wiedzy historycznej i rozrywki w jednym woluminie tylko u Re┼čada Ekrema Ko├žu.

Legenda rudow┼éosej pi─Ökno┼Ťci jest bardzo silnie zakorzeniona w tradycji tureckiej. Mimo up┼éywu wiek├│w, posta─ç ta cieszy si─Ö nies┼éabn─ůc─ů s┼éaw─ů i wci─ů┼╝ znajduje si─Ö na celowniku literat├│w. Czy historyczna uwodzicielka by┼éa r├│wnie┼╝ inspiracj─ů dla Orhana Pamuka (ur. 1952), najwybitniejszego, wsp├│┼éczesnego pisarza tureckiego? Chocia┼╝ powie┼Ť─ç pt. „Rudow┼éosa” traktuje o skomplikowanych relacjach ojcowsko-synowskich, posta─ç dziewczyny o ognistym kolorze w┼éos├│w odgrywa tu zasadnicz─ů rol─Ö. Przypadek? niekoniecznie, maj─ůc na uwadze fakt, i┼╝ Orhan Pamuk w swej tw├│rczo┼Ťci ch─Ötnie nawi─ůzuje do historii, tradycji i kultury ojczystej. W swych utworach niejednokrotnie powraca do tematu konfliktu mi─Ödzy kultur─ů Wschodu i Zachodu. W┼Ťr├│d jego najlepszych dzie┼é nale┼╝y wymieni─ç: ÔÇ×Bia┼éy zamekÔÇŁ, ÔÇ×Czarn─ů ksi─Ög─ÖÔÇŁ, ÔÇ×Nazywam si─Ö Czerwie┼äÔÇŁ, ÔÇ×Inne koloryÔÇŁ, ÔÇ×Dom ciszyÔÇŁ, ÔÇ×┼ÜniegÔÇŁ, ÔÇ×Muzeum niewinno┼ŤciÔÇŁ, ÔÇ×Stambu┼é – Wspomnienia i miastoÔÇŁ . W 2006 r. zosta┼é uhonorowany Literack─ů Nagrod─ů Nobla uzasadnion─ů faktem, i┼╝ ÔÇ×w poszukiwaniu melancholijnej duszy swojego rodzinnego miasta odkry┼é nowe symbole zderzenia i przenikania si─Ö kulturÔÇŁ.

Ilekro─ç na bibliotecznych p├│┼ékach pojawia si─Ö nowa ksi─ů┼╝ka Elif ┼×afak (ur. 1971), spieszymy z jej promocj─ů. Pisarka uznawana jest za drugie, po Orhanie Pamuku, literackie odkrycie znad Bosforu. Jej matka by┼éa tureck─ů dyplomatk─ů, z racji czego Elif mog┼éa zwiedzi─ç ┼Ťwiat i do┼Ťwiadczy─ç r├│┼╝norodno┼Ťci obcych kultur. Jest zdeklarowan─ů feministk─ů. Podobnie jak wielu tureckich pisarzy, oczarowana magi─ů Stambu┼éu, po┼Ťwi─Öci┼éa mu wiele literackiej uwagi. Wierny portret XVI-wiecznego miasta, z rozmachem przedstawi┼éa w powie┼Ťci pt. ÔÇ×Ucze┼ä architektaÔÇŁ , uwodz─ůc czytelnika histori─ů drobnego z┼éodziejaszka, kt├│rego los odmienia si─Ö za spraw─ů Sinana, wielkiego budowniczego Imperium Osma┼äskiego. Na szczeg├│ln─ů uwag─Ö zas┼éuguj─ů powie┼Ťci ┼×afak takie jak: ÔÇ×B─Ökart ze Stambu┼éuÔÇŁ, Pchli pa┼éacÔÇŁ, gdzie tytu┼éowa budowla stanowi alegori─Ö wsp├│┼éczesnego Stambu┼éu, ÔÇ×Czarne mlekoÔÇŁ, ÔÇ×Czterdzie┼Ťci zasad mi┼éo┼ŤciÔÇŁ czy niedawno promowana przez nas w cyklu ÔÇ×Ksi─ů┼╝ka na weekendÔÇŁ powie┼Ť─ç pt. ÔÇ×10 minut i 38 sekund na tym dziwnym ┼ŤwiecieÔÇŁ. Elif ┼×afak niejednokrotnie z urzekaj─ůc─ů m─ůdro┼Ťci─ů pos┼éuguje si─Ö technik─ů narracyjn─ů z ÔÇ×Ba┼Ťni tysi─ůca i jednej nocyÔÇŁ, dzi─Öki czemu b┼éyskawicznie hipnotyzuje czytelnika, a jej utwory w mgnieniu oka zyskuj─ů status bestseller├│w.

O tym, ┼╝e wspomniany ju┼╝ wielokrotnie ÔÇ×Stambu┼é by┼é ba┼Ťni─ůÔÇŁ , przekona Pa┼ästwa Mario Levi (ur. 1957). Uzasadnia to w kontek┼Ťcie egzystencji ┼╝ydowskiej rodziny na tle dziej├│w XX wieku. Cz┼éonkowie rodziny prezentuj─ů wielobarwn─ů mozaik─Ö charakter├│w, tak jak r├│┼╝norodne jest samo miasto. Levi koncentruje si─Ö g┼é├│wnie na spo┼éecznej kwestii poszukiwania swego miejsca na ziemi. Przygl─ůda si─Ö migruj─ůcym ludziom, kt├│rzy wci─ů┼╝ d─ů┼╝─ů do znalezienia w┼éasnego miru. Jednocze┼Ťnie z subtelno┼Ťci─ů i wyrafinowaniem przedstawia panoram─Ö Stambu┼éu wraz z ca┼éym dobrodziejstwem, kt├│rym darzy swoich mieszka┼äc├│w.

Literatura turecka, cho─ç kipi palet─ů kolor├│w, uczu─ç i emocji, mo┼╝e wydawa─ç si─Ö nam stosunkowo monotematyczna. W centrum zainteresowania Turk├│w poza zdumiewaj─ůco intensywnymi dziejami pa┼ästwa, jest nie mniej atrakcyjne miasto, Stambu┼é. Na czym polega jego fenomen, cho─ç nie pe┼éni zaszczytnej roli stolicy kraju? Mo┼╝e wyja┼Ťni nam to lektura, mo┼╝e podr├│┼╝, a najlepiej, kiedy uda si─Ö to po┼é─ůczy─ç. Po bogat─ů ofert─Ö ksi─ů┼╝ek tureckich autor├│w zapraszamy do Wypo┼╝yczalni przy Placu Staszica 1.