U jak Ukraina ­čç║­čçŽ

Dzi┼Ť odwiedzimy nasz─ů wschodni─ů s─ůsiadk─Ö ÔÇô Ukrain─Ö. Chocia┼╝ bywa tak, ┼╝e s─ůsiedzi lubi─ů wiedzie─ç o sobie wszystko, przeanalizujmy na ile znamy naszych s┼éowia┼äskich pobratymc├│w. Jak to z s─ůsiadami bywa, nasze stosunki s─ů drastycznie napi─Ötnowane przez histori─Ö. Tym razem jednak mamy nadziej─Ö, ┼╝e s─ůsiadka potraktuje nas go┼Ťcinnie, zw┼éaszcza, ┼╝e planujemy wpa┼Ť─ç na kulturaln─ů pogaw─Ödk─Ö o literaturze.

„Wszystkim kulturalnym ludziom wiadomo, i to dobrze, ┼╝e poniedzia┼éek ÔÇô to dzie┼ä pechowy albo inaczej rzec mo┼╝na, dzie┼ä ci─Ö┼╝ki, i ┼╝e w poniedzia┼éek ka┼╝dy mniej czy wi─Öcej wykszta┼écony cz┼éowiek nie rozpocznie ┼╝adnej powa┼╝niejszej sprawy [ÔÇŽ]”. Tak zaczyna si─Ö opowiadanie Tarasa Szewczenki (1814-1861), pt. „Bli┼║niaki”. Czy ju┼╝ to stwierdzenie nie wskazuje na podobie┼ästwo naszych s─ůsiedzkich mentalno┼Ťci? Szewczenko by┼é ukrai┼äskim wieszczem narodowym, etnografem, folkloryst─ů, malarzem, dzia┼éaczem politycznym, ale przede wszystkim bohaterem pa┼ästwowym. Zaczyna┼é od tw├│rczo┼Ťci poetyckiej, ponadto pisa┼é liczne opowiadania, a pod koniec ┼╝ycia zaistnia┼é jako dramatopisarz. Szewczenko znajdowa┼é si─Ö pod silnym wp┼éywem idei, w Polsce znanych jako pozytywistyczne. Jego utwory nacechowane s─ů folklorem i zjawiskami kultury ch┼éopskiej, ale r├│wnie┼╝ odnosz─ů si─Ö do romantycznego poj─Öcia walki narodowowyzwole┼äczej. Pisarz zosta┼é skazany politycznie za pisanie w j─Özyku ukrai┼äskim i promowanie niepodleg┼éo┼Ťci Ukrainy.

Jako ┼╝e Ukraina jest kobiet─ů, tak┼╝e w obszarze literackim nie mo┼╝e tu zabrakn─ů─ç wyj─ůtkowych, wyrazistych pisarek. Jednym z najgor─Ötszych kobiecych nazwisk na ukrai┼äskiej mapie literackiej jest Oksana Zabu┼╝ko (ur. 1960). Ca┼é─ů Europ─Ö zahipnotyzowa┼éa, wydana w 1996 r. powie┼Ť─ç, pt. „Badania terenowe nad ukrai┼äskim seksem”. Ksi─ů┼╝ka ukazuje obraz spo┼éecze┼ästwa postkomunistycznego, kt├│rego psychika zosta┼éa skrzywiona przez re┼╝im totalitarny i komunistyczn─ů propagand─Ö. Autorka bierze pod lup─Ö wp┼éyw polityki pa┼ästwowej na ludzk─ů prywatno┼Ť─ç i intymno┼Ť─ç. Powie┼Ť─ç odebrana zosta┼éa jako manifest ukrai┼äskiego feminizmu. W j─Özyku polskim „Badania terenoweÔÇŽ” zosta┼éy wydane w 2003 r. Trzy lata p├│┼║niej w efekcie wsp├│┼épracy Krystyny Jandy i Ma┼égorzaty Szumowskiej, historia napisana przez Zabu┼╝ko mia┼éa sw─ů premier─Ö w teatrze. W roli g┼é├│wnej wyst─ůpi┼éa Katarzyna Figura. W naszych bibliotecznych zbiorach znajd─ů Pa┼ästwo r├│wnie┼╝ inne utwory Oksany Zabu┼╝ko o zabarwieniu feministycznym i historycznym, m. in. „Muzeum porzuconych sekret├│w” i „Siostro, siostro”.

Za pisarski fenomen m┼éodego pokolenia na Ukrainie uznana zosta┼éa Natalia ┼Üniadanko (ur. 1973). Jest ona r├│wnie┼╝ dziennikark─ů oraz t┼éumaczk─ů z j─Özyka polskiego, niemieckiego i rosyjskiego. Jest autork─ů bardzo odwa┼╝n─ů i ekscentryczn─ů. W j─Özyku polskim ukaza┼éy si─Ö dwie powie┼Ťci ┼Üniadanko, pt. „Ahatanhel” i „Kolekcja nami─Ötno┼Ťci” . Autorka ironizuje z postaw psychologicznych i spo┼éecznych swoich bohater├│w, z ich wywod├│w politycznych, z cech odzwierciedlaj─ůcych charakter wsp├│┼éczesnego spo┼éecze┼ästwa ukrai┼äskiego. „Kolekcja nami─Ötno┼Ťci” to dowcipny, ale urokliwy portret dojrzewaj─ůcej dziewczyny, jej nami─Ötno┼Ťci, buntu i nie┼éatwej drogi ku kobieco┼Ťci. Lekki, ale przekonuj─ůcy styl ┼Üniadanko czyni jej utwory bardzo uniwersalnymi, ponadczasowymi. Co ciekawe, Natalia ┼Üniadanko jest te┼╝ autork─ů przek┼éad├│w na j─Özyk ukrai┼äski polskich klasyk├│w, jak: Herbert, Mi┼éosz, Brzechwa i Iwaszkiewicz.

Tematyka odkrywania swojej kobieco┼Ťci jest nies┼éychanie popularna w┼Ťr├│d ukrai┼äskich pisarek i cz─Östo brana na warsztat literacki. „Siomga” Sofiji Andruchowycz (ur. 1982), to rodzaj intymnej autobiografii, w kt├│rej autorka porusza problemy dojrzewania fizycznego i emocjonalnego. Adresatkami lektury nie musz─ů by─ç jednak wy┼é─ůcznie nastolatki. Fenomen Andruchowycz tkwi w prostocie, a melancholijne opowie┼Ťci z dzieci┼ästwa poruszaj─ů wyobra┼║ni─Ö i przywo┼éuj─ů beztroskie, sielankowe obrazy z przesz┼éo┼Ťci.

Sofija Andruchowycz skazana by┼éa na sukces, za spraw─ů ojca, fenomenalnego ukrai┼äskiego poety, prozaika, t┼éumacza, eseisty i pisarza w jednej osobie, Jurija Andruchowycza (ur. 1960). Jest on za┼éo┼╝ycielem s┼éynnej grupy poetyckiej Bu-Ba-Bu. W Polsce znane s─ů cztery jego powie┼Ťci: „Rekreacje”, ÔÇ×Moscoviada. Powie┼Ť─ç grozy” , ÔÇ×Perwersja”, oraz ÔÇ×Dwana┼Ťcie kr─Ög├│wÔÇŁ. Ostatnia, kryminalna opowie┼Ť─ç o wsp├│┼éczesnej Ukrainie przynios┼éa mu Nagrod─Ö Lipskich Targ├│w Ksi─ů┼╝ki oraz Literack─ů Nagrod─Ö Europy ┼Ürodkowej „Angelus”.

Znakomitej rozrywki bez w─ůtpienia dostarcz─ů nam groteskowe krymina┼éy Andrieja Kurkowa (ur. 1961). Autor jest scenarzyst─ů filmowym, pisze ksi─ů┼╝ki dla dzieci oraz wsp├│┼épracuje z wieloma czo┼éowymi europejskimi pismami. Za spraw─ů specyficznego czarnego humoru potrafi genialnie sportretowa─ç ukrai┼äsk─ů rzeczywisto┼Ť─ç. W powie┼Ťci, pt. „Kryptonim pingwin” raczy nas histori─ů niespe┼énionego pisarza, na co dzie┼ä mieszkaj─ůcego w towarzystwie przygarni─Ötego z podupadaj─ůcego zoo pingwina. Pewnego dnia m─Ö┼╝czyzna otrzymuje propozycj─Ö pisania nekrolog├│w dla krajowych VIP-├│w. Co ciekawe, ich adresaci wci─ů┼╝ ┼╝yj─ů. Obr├│t spraw nabiera tempa w momencie, gdy klienci zaczynaj─ů stopniowo znika─ç z tego ┼Ťwiata, a pisarz trafia w oko cyklonu niejasnych porachunk├│w. Kurkow kusi nowatorskim podej┼Ťciem i du┼╝ym dystansem do ┼Ťwiata. Jego ksi─ů┼╝ki t┼éumaczone s─ů na ca┼éym ┼Ťwiecie.
W ostatnich latach du┼╝ym uznaniem, nie tylko na Ukrainie, cieszy si─Ö tw├│rczo┼Ť─ç Serhija ┼╗adana (ur. 1974). Domen─ů pisarza s─ů g┼é├│wnie utwory liryczne. Na uwag─Ö polskiego czytelnika zas┼éuguje tomik wierszy, zatytu┼éowany „Drohobycz”. Tytu┼éowe miasto znane jest jako rodzinna miejscowo┼Ť─ç Brunona Schulza. We wst─Öpie ┼╗adan stara si─Ö odda─ç wyj─ůtkowy klimat Drohobycza. W utworach prozatorskich pisarz jest bardzo uniwersalny, chocia┼╝ na czo┼éo wysuwaj─ů si─Ö interesuj─ůce w─ůtki historyczne, wojenne, mi┼éosne, a tak┼╝e ci─ůgle ┼╝ywa kwestia poszukiwania przeznaczenia i w┼éa┼Ťciwego miejsca na ziemi. Najlepsze powie┼Ťci Serhija ┼╗adana, kt├│re ukaza┼éy si─Ö w przek┼éadzie na j─Özyk polski to: „Internat” , „Anarchy in the UKR” , „Woroszy┼éowgrad” i „Mezopotamia”.

W minionym tygodniu mogli Pa┼ästwo zapozna─ç si─Ö z postem, promuj─ůcym literatur─Ö tureck─ů. Nawi─ůzuj─ůc do wspomnianej w├│wczas wielokrotnie rudow┼éosej Rusinki Aleksandry (Hurrem), autentycznej bohaterki „Wspania┼éego stulecia”, chcemy poleci─ç Pa┼ästwu zbeletryzowan─ů biografi─Ö ukochanej Sulejmana Wspania┼éego, pt. „Aleksandra” , autorstwa ukrai┼äskiego pisarza Osypa Nazaruka (1883-1940). Autor by┼é badaczem i mi┼éo┼Ťnikiem historii, a jego opowie┼Ť─ç o ksi─Öciu halickim Jaros┼éawie O┼Ťmiomy┼Ťle, znalaz┼éa si─Ö w pa┼ästwowym kanonie lektur szkolnych. Pisarz zmar┼é w Krakowie, gdzie sp─Ödzi┼é ostatni rok swojego ┼╝ycia.

Chocia┼╝ to tylko u┼éamek dorobku literackiego Ukrai┼äc├│w, mo┼╝emy pokusi─ç si─Ö o stwierdzenie, i┼╝ wsp├│┼éczesn─ů literatur─Ö ukrai┼äsk─ů cechuje du┼╝a doza humoru, odwagi i nowoczesno┼Ťci. Nasi s─ůsiedzi zza Buga niew─ůtpliwie wkroczyli w nowy etap historii m┼éodego, suwerennego pa┼ästwa z podniesion─ů g┼éow─ů i niebanalnym zasobem pi┼Ťmienniczym. B─ůd┼║my ┼╝yczliwymi s─ůsiadami i trzymajmy kciuki za rozw├│j dobrej, niezale┼╝nej literatury na Ukrainie, a nasze p├│┼éki z pewno┼Ťci─ů zape┼éni─ů si─Ö nieszablonowymi pozycjami. Po ksi─ů┼╝ki zapraszamy do Pa┼ästwa ulubionej Wypo┼╝yczalni przy Placu Staszica 1.