250. rocznica urodzin Samuela Bogumiła Lindego

W tym roku obchodzimy 250. rocznicę urodzin Samuela Bogumiła Lindego, znanego polskiego językoznawczy, bibliotekarza, bibliografa i pedagoga.

Urodził się 11 lub 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu. Był najmłodszym synem imigranta ze Szwecji, majstra ślusarskiego i rajcy Jana Jacobsena Lindego i Anny Barbary z domu Langenhan. Jego rodzina otrzymała polskie szlachectwo w XVI wieku i herb Linda.


Samuel B. Linde uczęszczał w Toruniu do Szkoły Nowomiejskiej i protestanckiego Gimnazjum Akademickiego. Od 1789 r. studiował teologię i filologię na Uniwersytecie w Lipsku. W 1791 r. został lektorem języka i literatury polskiej na tej uczelni. Studia ukończył w 1792 r. na Wydziale Filozoficznym i otrzymał tytuł magistra.


Od 1792 r. współpracował z przebywającymi w Saksonii na emigracji zwolennikami obalonej Konstytucji 3 maja. Kontakty z polskimi emigrantami na trwałe związały go z polskością. W czasie insurekcji kościuszkowskiej przebywał w Warszawie. Należał do zwolenników Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja.

W latach 1794-1803 był bibliotekarzem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w Wiedniu. W tym czasie zebrał materiał leksykograficzny do dzieła swojego życia „Słownika języka polskiego”.


W 1800 r. został powołany na członka Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk. W latach: 1803-1831 był dyrektorem Liceum Warszawskiego.

1 marca 1804 opublikował w językach polskim i niemieckim prospekt pierwszego w Polsce „Słownika języka polskiego”. Cena była bardzo wysoka – 10 dukatów (ok. 180 zł) za egzemplarz na gorszym papierze, a na lepszym – 12 dukatów.

W latach: 1807-1814 sześć tomów „Słownika języka polskiego” S. B. Lindego, zawierającego 60 tys. haseł, ukazało się w Warszawie w nakładzie 1200 egzemplarzy. Dane techniczne wydawnictwa: rozmiar każdego tomu 23×30 cm, ilość stron ok. 600 każdy tom, druk dwuszpaltowy – w Drukarni Księży Pijarów w Warszawie. Po raz pierwszy w polskim piśmiennictwie, jako formę podstawową czasownika, zastosowano bezokolicznik. Linde był autorem większości treści oraz pełnił funkcję redaktora naczelnego słownika.

Jako ciekawostkę można przytoczyć fakt, że car Aleksander I, który przeznaczył pewne fundusze na to wydawnictwo, kupił w 1817 od autora 98 egzemplarzy dzieła dla szkół na Litwie i Ukrainie.

Drugie wydanie Słownika, wraz z uzupełnieniem, staraniem Augusta Bielowskiego ukazało się nakładem Ossolineum w latach: 1854-1861, reprinty w 1951 i 1994-1995.

Słownik Lindego stanowił wybitne osiągniecie nauki polskiej okresu oświecenia.

Wszystkie tomy słownika są dostępne w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej.

Samuel Bogumił Linde był członkiem władz oświatowych w Księstwie Warszawskim m.in. w Towarzystwie do Ksiąg Elementarnych, gdzie w latach 1810-1823 pełnił funkcję prezesa.

W latach 1816-1818 wykładał na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. Od 1818 był dyrektorem Publicznej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmował się gromadzeniem i opracowaniem zbiorów. Zdobył ok. 50000 woluminów starych druków i rękopisów z likwidowanych bibliotek w instytucjach kościelnych na ziemiach polskich. W 1831 biblioteka ta posiadała ponad 133 tys. woluminów i była wówczas największą książnicą na ziemiach polskich.

S.B. Linde pełnił także funkcję prezesa Jeneralnego Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego (1828-1837), był prezesem Warszawskiego Zboru Ewangelicko-Augsburskiego (1813-1819) i deputowanym na sejmy w latach 1818 i 1820.

Oprócz dzieła swojego życia, Linde był autorem innych prac naukowych, tłumaczeń oraz listów.

7 grudnia 1826 r. S.B. Linde za swój słownik otrzymał polskie szlachectwo oraz własny herb Słownik.

W 1816 r. otrzymał złoty medal ufundowany przez społeczeństwo za „Słownik języka polskiego”. W 1844 został Honorowym Obywatelem miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i tam został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Miniatura przedstawiająca Samuela Bogumiła Lindego autorstwa Giuseppe Landolfiego. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.