📅 Z okazji przypadających dziś 130. urodzin Brunona Schulza (1892-1942) zapraszam na katalogerski minisłownik Schulzowski 👇📖.
📚📚📚
A jak Agata Tuszyńska – pisarka, reportażystka, wybitna biografistka, ceniona za bezkompromisowość i oddanie prawdzie. Obok zbeletryzowanej biografii „Narzeczona Schulza” jest autorką książek faktograficznych, m.in.: „Singer. Pejzaże pamięci”, „Tyrmandowie. Romans amerykański”, „Długie życie gorszycielki. Losy i świat Ireny Krzywickiej” oraz głośnej i kontrowersyjnej „Oskarżona: Wiera Gran”.
👉 https://tinyurl.com/yckt3bzt
A jak Agla. Alef – najnowsza powieść Radka Raka. Związki z Brunonem Schulzem? Na tę niespodziankę zapraszam do następnego odcinka katalogerek ☺.
D jak Drohobycz – niewielkie ukraińskie miasteczko na kresach II Rzeczypospolitej, niedaleko stolicy Galicji – Lwowa, w którym przychodzi na świat Bruno. Jego rodzice, Jakub i Henrietta, to polskojęzyczni żydzi, matka zajmuje się domem, ojciec prowadzi sklep bławatny, zatrudnia kilku subiektów. Wraz z rozwojem pobliskiego zagłębia naftowego w Borysławiu prowincjonalne miasteczko Drohobycz także poczęło się rozwijać. A interes Schulzów gasnąć, nie wytrzymując konkurencji. Był to pierwszy, choć nie ostatni symptom zubożenia i gaśnięcia rodziny.
Tak ojciec Schulza, jak i Drohobycz trafią do słynnych „Sklepów cynamonowych” artysty.
C jak Cynthia Ozick (ur. 1928) – amerykańska pisarka, autorka m.in. powieści dotyczących życia i tradycji amerykańskich żydów, eseistka, córka żydowskich emigrantów z Rosji. Znalazła się tutaj nieprzypadkowo, jako autorka powieści „Mesjasz ze Sztokholmu”, którego akcja została osnuta wokół mitycznej zaginionej powieści Brunona Schulza „Mesjasz”. Faktyczne losy rękopisu do dziś pozostają tajemnicą. Według różnych źródeł prawie gotowa powieść o przybyciu mesjasza do Drohobycza przekazana kilkorgu przyjaciołom pisarza, skonfiskowana przez gestapo, trafiła w ręce KGB. Wypływała później w kontekście anonimowych prób sprzedaży na czarnym rynku, ale chyba już na zawsze pozostanie jedną z większych tajemnic historii literatury.
Czytałam kiedyś „Mesjasza ze Sztokholmu”, ale to było w innym czasie i w innym mieście, w naszych zbiorach tej pozycji nie posiadamy, więc… może ona też nie tak do końca istnieje?… 😉
F jak Franz Kafka – Bruno Schulz jest również autorem przekładu „Procesu” Kafki, z którym możemy obcować po dziś dzień.
👉 https://tinyurl.com/mvc65vyh
J jak Juna – „Juna była dla mnie zawsze najbardziej tajemniczą z kobiet Bruno Schulza. Trzeba wyobraźni, by wydostać ją z cienia. By przeniknąć zapomnienie, na które sama się skazała” – tak o Junie, Józefinie Szalińskiej, jedynej kobiecie, którą nazywał Schulz narzeczoną (w latach 1933-1937), pisze w „Narzeczonej Schulza” Agata Tuszyńska. Juna ukrywała ten fakt przez niemal pół wieku. Książka Tuszyńskiej, to, jak sama pisze, „gra pamięci i wyobraźni”, kolejna fantazja i mitologizacja, apokryf.
👉 https://tinyurl.com/wexh3tu2
L jak Lipiec – 12 lipca, to urodziny Schulza. Znak zodiaku? Rak. Jak Miron Białoszewski, ale nie jak Radek Rak 😏.
I mimo że debiutem autora była „Noc lipcowa” (1928), która weszła potem w skład „Sanatorium pod Klepsydrą”, to jednak miesiącem Schulza nazwiemy raczej sierpień, od tak właśnie zatytułowanego opowiadania rozpoczynającego „Sklepy cynamonowe”.
Nazwisko, które jeszcze można kojarzyć z artystą, bardziej bezpośrednio, niż Mirona i Radka, czyli z jego epoki, to przede wszystkim Zofia Nałkowska, która – znana już i szanowana autorka – przyczyniła się do tego, że młody Bruno w ogóle został odkryty jako pisarz i doceniony za swoją oryginalność i talent – pomogła w wydaniu „Sklepów cynamonowych”, kiedy pierwsze próby samego zainteresowanego odbiły się od ściany.
Inną ważną dla niego osobą był sam Witkacy, którego poznał podczas jednego ze swych wyjazdów do Zakopanego i który wspierał go jako twórcę.
M jak manekiny – jedna z obsesji Schulza, która znalazła wyraz w „Sklepach cynamonowych” w postaci „Traktatów o manekinach”. Kukły symbolizują lęki autora przed odczłowieczeniem, degradacją i uprzedmiotowieniem istoty ludzkiej, obrazują cierpienie i ból istnienia, ograniczoność, zależność, depersonalizację.
Ciekawie byłoby też potraktować ten wątek jako antycypację spustoszenia jakie poczyniła w człowieku jak i w ludzkości wojna…
S jak Sklepy cynamonowe – sztandarowe dzieło Schulza, przefiltrowane przez artystyczną wizję i wyobraźnię autora wspomnienia z dzieciństwa. Określeniami, które najczęściej, a właściwie zawsze pojawiają się w odniesieniu do „Sklepów”, to mitologizacja i deformacja. Mitologizacja to typowy zabieg mający na celu zatrzymać czas w najlepszym z najlepszych i najszczęśliwszym, najbardziej a może jedynym takim momencie życia – w dzieciństwie. Niekoniecznie jednak bogactwo barokowego wręcz języka i niesamowity styl autora łączyłabym ze słowem „deformacja”.
Centralne punkty „Sklepów”, to ojciec i Drohobycz. Tytuł cyklu pochodzi od epitetu, który ukuł w swej wyobraźni mały Bruno aby nazwać i zapamiętać kolor boazerii ścian drohobyckich sklepów – cynamonowy.
S jak Sanatorium pod Klepsydrą (film) – polski film fabularny z 1973 w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, będący swobodną adaptacją prozy Schulza, oparty na opowiadaniach ze zbioru „Sanatorium pod Klepsydrą” (1937). To oniryczny, surrealistyczny obraz o młodym człowieku przybywającym do tytułowego sanatorium zawieszonego gdzieś pomiędzy wymiarami, zatrzymanego w czasie i przestrzeni.
Kogo fascynują niepokojące, enigmatyczne i odjechane adaptacje Hasa „Lalki” Prusa i „Rękopisu znalezionego w Saragossie” Potockiego tak, jak mnie i tą adaptacją będzie usatysfakcjonowany.
👉 https://tinyurl.com/4ysv6rdp
X jak Xięga bałwochwalcza – Schulz studiował architekturę we Lwowie, ale bardziej pociągały go rysunek i grafika. Wyrazem tych fascynacji, a także nieco innych stała się „Xięga”, cykl oryginalnych grafik, który krytycy powszechnie określają „manifestem erotyczno-masochistycznym” wyobraźni ich autora.
👉 https://tinyurl.com/3623t7a
Z jak zakończenie – Bruno Schulz ginie od strzału gestapowca w getcie drohobyckim, w 1942 roku. Jego sława wznosi się ponad przyziemny świat oraz wąski światopogląd i trwa do dziś.
Po więcej zapraszamy jak zawsze do naszego katalogu i do naszych bibliotek.
👉📚👉📚👉 https://tinyurl.com/27je7m3h
Z bibliotekarskim pozdrowieniem
Dział Gromadzenia i Opracowania Zbiorów MBP
tekst: Emila Szczepańska
