K jak Kolumbia ­č笭čçĘ

Nazwa „Kolumbia”, chocia┼╝ wsp├│┼écze┼Ťnie kojarzy nam si─Ö do┼Ť─ç jednoznacznie, przez lata by┼éa bardzo uniwersalna. U┼╝ywano jej mi─Ödzy innymi na okre┼Ťlenie ziem odkrytych przez Kolumba, zwykle w odniesieniu do ca┼éej Ameryki. W XIX wieku narodzi┼é si─Ö mit Columbii jako kobiecej personifikacji Stan├│w Zjednoczonych. Amerykanie ch─Ötnie u┼╝ywali i nadal u┼╝ywaj─ů tej nazwy do okre┼Ťlania miejsc, os├│b, obiekt├│w czy instytucji, m.in. s┼éynnego statku badawczego czy wahad┼éowca kosmicznego. Tymczasem tylko jedno pa┼ästwo w szeroko pojmowanej Ameryce ostatecznie otrzyma┼éo nazw─Ö nawi─ůzuj─ůc─ů do nazwiska najs┼éynniejszego w dziejach podr├│┼╝nika i odkrywcy. Co wiemy o literaturze Kolumbii?
Gabriel Garc├şa M├írquez (1927-2017) to niew─ůtpliwy kapitan w┼Ťr├│d pisarskiej za┼éogi Kolumbii, a jego dorobek literacki to drogocenny skarb kultury narodowej. Wydana po raz pierwszy w 1967 r. najs┼éynniejsza powie┼Ť─ç M├írqueza, pt. ÔÇ×Sto lat samotno┼ŤciÔÇŁ uros┼éa niemal do rangi epopei narodowej. Niepozorna saga rodu Buendi├│w to rozleg┼ée studium charakter├│w oraz stuletniej historii, na tle kt├│rej przysz┼éo im ┼╝y─ç. Swoistym stygmatem, ci─ů┼╝─ůcym na familii jest pojmowana na wiele sposob├│w samotno┼Ť─ç. Mocnym akcentem s─ů tak┼╝e kazirodcze sk┼éonno┼Ťci poszczeg├│lnych cz┼éonk├│w rodziny. Ksi─ů┼╝ka jest absolutnie wyj─ůtkowa i ponadczasowa. Poza t─ů szczeg├│ln─ů pozycj─ů, nie spos├│b nie wspomnie─ç te┼╝ o ÔÇ×Mi┼éo┼Ťci w czasach zarazyÔÇŁ , powie┼Ťci emanuj─ůcej uczuciami. Autor serwuje w niej czytelnikowi mi┼éo┼Ť─ç w wielu smakach. Uzmys┼éawia nam, na ile sposob├│w mo┼╝na postrzega─ç uczucie, nazwane tylko jednym, og├│lnikowym wyra┼╝eniem ÔÇ×mi┼éo┼Ť─çÔÇŁ. W 1982 r. tw├│rczo┼Ť─ç M├írqueza uhonorowana zosta┼éa Literack─ů Nagrod─ů Nobla. Pisarz, z racji niebywa┼éego autorytetu, czynnie anga┼╝owa┼é si─Ö w sprawy polityczne kraju, mi─Ödzy innymi pe┼éni┼é rol─Ö mediatora pomi─Ödzy legalnymi w┼éadzami Kolumbii i skrajnymi grupami opozycyjnymi. Znany by┼é r├│wnie┼╝ ze swej przyja┼║ni z kuba┼äskim dyktatorem Fidelem Castro.
Je┼Ťli mo┼╝na m├│wi─ç o konkurencji w bran┼╝y, M├írquezowi cicho po pi─Ötach depta┼é ├ülvaro Mutis (1923-2013), cho─ç prywatnie byli przyjaci├│┼émi. Jego utwory nale┼╝─ů do klasyki literatury kolumbijskiej. W m┼éodo┼Ťci by┼é cz┼éowiekiem bardzo niepokornym i d┼éugo poszukiwa┼é ┼╝yciowej ┼Ťcie┼╝ki. Swoj─ů pierwsz─ů ksi─ů┼╝k─Ö, pt. „Diario de Lecumberri” napisa┼é w wi─Özieniu. W 1960 r. zosta┼éa ona wydana w Meksyku i bardzo szybko przynios┼éa autorowi szerszy rozg┼éos. Mutis po pierwszym sukcesie literackim zacz─ů┼é pisa─ç utwory liryczne. W 1974 r. otrzyma┼é literack─ů Nagrod─Ö Pa┼ästwow─ů Kolumbii, w nast─Öpstwie czego pog┼é─Öbi┼é si─Ö jego autorytet pisarski. Z czasem dorobek Mutisa zosta┼é doceniony licznymi, presti┼╝owymi wyr├│┼╝nieniami literackimi. Na j─Özyk polski zosta┼éa przet┼éumaczona tylko jedna jego ksi─ů┼╝ka, pt. „Ilona przychodzi z deszczem” . W 1996 r. na kanwie tej opowie┼Ťci powsta┼é film w re┼╝yserii Sergio Cabrery.
Stereotypowo Kolumbia postrzegana jest jako ojczyzna gang├│w i karteli narkotykowych. A jaki stosunek do tej wizji ma rodzima literatura? Bynajmniej nie zaprzecza powszechnym prze┼Ťwiadczeniom. W ostatnich latach olbrzymi─ů popularno┼Ť─ç zdoby┼éa Virginia Vallejo (ur. 1949), kt├│ra w g┼éo┼Ťnej autobiografii, pt. „Kochaj─ůc Pabla, nienawidz─ůc Escobara” , opisa┼éa sw├│j zwi─ůzek z kolumbijskim bossem narkotykowym Pablo Escobarem, w├│wczas jednym z najbogatszych ludzi na ┼Ťwiecie. Vallejo ods┼éoni┼éa ponadto kulisy mi─Ödzynarodowego handlu narkotykami oraz politycznej korupcji w Kolumbii.
Brutalno┼Ť─ç i zmys┼éowo┼Ť─ç, czy mo┼╝na atrakcyjnie po┼é─ůczy─ç te sprzeczne poj─Öcia w jedn─ů opowie┼Ť─ç? Po mistrzowsku uda┼éo si─Ö tego dokona─ç Jorge’owi Franco (ur. 1962). W bestsellerowej powie┼Ťci pt. „Rosario TijerasÔÇŁ snuje histori─Ö burzliwego ┼╝ycia p┼éatnej morderczyni, widzian─ů oczyma op─Ötanego nami─Ötnym uczuciem m─Ö┼╝czyzny. W 2005 r. ksi─ů┼╝ka pos┼éu┼╝y┼éa za scenariusz do filmu kolumbijskiego re┼╝ysera Emilio Maill├ę. Franco, okrzykni─Öty nast─Öpc─ů M├írqueza, nie boi si─Ö podejmowa─ç z┼éo┼╝onych temat├│w takich jak: bieda, przest─Öpczo┼Ť─ç czy mroczne ┼╝ycie marginesu spo┼éecznego. Bohaterami swoich powie┼Ťci czyni jednostki buntownicze, bezkompromisowe, a zarazem oryginalne. Jego tw├│rczo┼Ť─ç niew─ůtpliwie stanowi odzwierciedlenie problem├│w latynoskiej spo┼éeczno┼Ťci.
W to┼╝samym klimacie utrzymana jest jedna z najs┼éynniejszych powie┼Ťci Laury Restrepo (ur. 1950) pt. ÔÇ×Dom pod fioletow─ů latarni─ůÔÇŁ . Kolumbijska dziennikarka i pisarka zastosowa┼éa ciekaw─ů taktyk─Ö narracji, w kt├│rej ┼é─ůczy reporta┼╝ z fikcj─ů literack─ů. Poprzez cykl wywiad├│w z mieszka┼äcami fikcyjnego miasteczka narratorka-reporterka ┼Ťledzi losy owianej legend─ů pi─Öknej prostytutki, kt├│ra mimo niechlubnej profesji, marzy o wielkiej mi┼éo┼Ťci. Opowiadanie jest alegori─ů odwiecznego, ludzkiego pragnienia kochania i bycia darzonym mi┼éo┼Ťci─ů oraz afirmacj─ů nadziei, kt├│ra wed┼éug przys┼éowia umiera ostatnia.
Literatura kolumbijska to bezsprzecznie lustrzane odbicie problem├│w spo┼éecznych tego kraju. Barwnie przytoczone historie z nut─ů autorskiej fantazji wyzwalaj─ů empati─Ö i sk┼éaniaj─ů do analiz psychologicznych. Po nieprzeci─Ötn─ů literatur─Ö prosto z ÔÇ×kraju KolumbaÔÇŁ zapraszamy do Wypo┼╝yczalni przy Placu Staszica 1.