M jak Maroko ­čç▓­čçŽ

Dzi┼Ť zabierzemy Pa┼ästwa na Czarny L─ůd, by przyjrze─ç si─Ö bli┼╝ej literaturze Maroka. Znaczna cz─Ö┼Ť─ç utwor├│w literackich w tym kraju, z racji historycznej zale┼╝no┼Ťci, powstaje w j─Özyku francuskim. Nie utraci┼éy one jednak unikatowego charakteru i lokalnego ducha. Aura tajemniczo┼Ťci, zapomniane, historyczne uliczki, bogate wzornictwo, uwodzicielskie smaki i zapachy oraz barwna egzotyka to atuty, kt├│re przyci─ůgaj─ů do Maroka turyst├│w z ca┼éego ┼Ťwiata. Mamy nadziej─Ö, ┼╝e r├│wnie kusz─ůco zaprezentuje si─Ö literatura tego kraju, ale czy na pewno przedstawi Maroko w samych superlatywach?

Spragnionym dalekich podr├│┼╝y, a zarazem historycznej przygody polecamy przemierzy─ç ┼Ťwiat z Ibnem Battut─ů, ┼Ťredniowiecznym podr├│┼╝nikiem z maroka┼äskiego Tangeru. Battuta, godnie por├│wnywany do Marco Polo, odby┼é pielgrzymk─Ö do Mekki, sk─ůd zamiast do domu, wyruszy┼é w podr├│┼╝ po Bliskim Wschodzie, Afryce i Azji, trwaj─ůc─ů 28 lat. W tym czasie zg┼é─Öbi┼é kultur─Ö i stosunki etniczne lud├│w, z kt├│rymi przysz┼éo mu si─Ö zetkn─ů─ç, a jego do┼Ťwiadczenia zosta┼éy spisane i rozpowszechnione w ÔÇ×Osobliwo┼Ťciach miast i dziwach podr├│┼╝yÔÇŁ.

Odwaga i indywidualizm to cechy charakterystyczne dla tw├│rczo┼Ťci Tahara Bena Jellouna (ur. 1944). W 1987 r. autor otrzyma┼é presti┼╝ow─ů, francusk─ů nagrod─Ö Goncourt├│w, by z czasem zasi─ů┼Ť─ç w gronie jury, przyznaj─ůcym to wyr├│┼╝nienie. Tematyka powie┼Ťci Bena Jellouna jest bardzo elastyczna. Niejednokrotnie odwo┼éuje si─Ö on do arabskiej tradycji, ba┼Ťni i poda┼ä, ale dotyka te┼╝ istotnych problem├│w spo┼éecznych, jak seksualno┼Ť─ç, to┼╝samo┼Ť─ç p┼éciowa, prostytucja czy pozycja spo┼éeczna kobiet. W Polsce najbardziej znane s─ů powie┼Ťci pt. ÔÇ×┼Üwi─Öta nocÔÇŁ i ÔÇ×Dziecko z piaskuÔÇŁ. Ta ostatnia, to historia dziewczynki, ├│smej z kolei c├│rki, wychowywanej przez ojca jak syna. Ben Jelloun nawi─ůza┼é w niej do arabskiego zwyczaju ws┼éuchiwania si─Ö w opowie┼Ťci gaw─Ödziarzy. Dalsze losy dziewczynki poznajemy zatem w mnogich, intryguj─ůcych wersjach kilku narrator├│w. Ksi─ů┼╝ka stanowi syntez─Ö tradycji z nowoczesno┼Ťci─ů, orientalizmu ze wsp├│┼éczesnym problemem dzieci─Öcej akceptacji swojego cia┼éa, w oryginalny spos├│b oddzia┼éuje na wyobra┼║ni─Ö i ciekawo┼Ť─ç czytelnika.

Podobnym rzemios┼éem, jak bajarze z powie┼Ťci Bena Jellouna, trudni┼é si─Ö Mohammed Mrabet (ur. 1936). Posta─ç ta zas┼éuguje na uwag─Ö, z racji tego, i┼╝ jest on, co niebywa┼ée, autorem niepi┼Ťmiennym. Jego pe┼éne magii i arabskiej fantazji opowie┼Ťci, zas┼éyszane podczas pobytu w Tangerze przez Paula Bowlesa (1910-1999), ameryka┼äskiego poet─Ö, prozaika i t┼éumacza, sta┼éy si─Ö istn─ů skarbnic─ů opowie┼Ťci, godn─ů utrwalenia na papierze. W ten spos├│b powsta┼éa ÔÇ×Mi┼éo┼Ť─ç za kilka w┼éos├│wÔÇŁ, zbi├│r opowiada┼ä, kt├│rych g┼é├│wnym w─ůtkiem jest mi┼éo┼Ť─ç, ale r├│wnie┼╝ r├│┼╝nice ┼Ťwiatopogl─ůdowe kultury arabskiej w odniesieniu do zachodniego sposobu bycia. Bowles jeszcze niejednokrotnie podejmowa┼é wsp├│┼éprac─Ö literack─ů z maroka┼äskimi gaw─Ödziarzami, nie tylko Mrabetem, czego owocem s─ů liczne opowiadania, s┼éawi─ůce maroka┼äsk─ů ludowo┼Ť─ç i obyczaje.

Maroko to r├│wnie┼╝ ojczyzna nieprzeci─Ötnych pisarek. Na tle ich wspomnie┼ä poznajemy szokuj─ůcy i niepoj─Öty obraz egzystencji arabskich kobiet. Na pierwszy plan wysuwaj─ů si─Ö utwory feministyczne Fatimy Mernissi (ur. 1940). Uwa┼╝ana jest za pionierk─Ö feminizmu w krajach arabskich i jedn─ů z najbardziej znanych obro┼äczy┼ä praw kobiet w ┼Ťwiecie islamu. Jest r├│wnie┼╝ cenionym socjologiem i nauczycielem akademickim. Mernissi w autobiograficznej powie┼Ťci pt. ÔÇ×Sny o wolno┼Ťci. Dzieci┼ästwo w haremieÔÇŁ m├│wi nie tylko o swoim trudnym dorastaniu. Bohaterkami czyni r├│wnie┼╝ swoje towarzyszki ┼╝ycia, indywidualistki, interesuj─ůce osobowo┼Ťci o niebanalnych, ciekawych charakterach, st┼éamszone i nieszcz─Ö┼Ťliwe zarazem z powodu barier, oddzielaj─ůcych je od reszty ┼Ťwiata.

Dog┼é─Öbnie poruszaj─ůc─ů opowie┼Ť─ç serwuje nam Ouarda Saillo. ÔÇ×Ksi─Ö┼╝yc we ┼ézachÔÇŁ to depresyjne wspomnienie dzieci┼ästwa, sp─Ödzonego w ci─ůg┼éym strachu i napi─Öciu. Saillo wychowana w maroka┼äskiej rodzinie, do┼Ťwiadczy┼éa przemocy ojca wobec rodziny, tragicznie prowadz─ůcej do zab├│jstwa jej matki. Ksi─ů┼╝ka pe┼éna empatycznych uj─Ö─ç przedstawia widzian─ů oczami dziecka rodzin─Ö, kt├│r─ů w naszej rzeczywisto┼Ťci nazwaliby┼Ťmy patologiczn─ů. Bolesna prawda, przedstawiona przez autork─Ö, ka┼╝e nam jednak domy┼Ťla─ç si─Ö, i┼╝ w niekt├│rych kr─Ögach kulturowych jest to rytua┼é powszedni.

Jak beztroski ┼Ťwiat ma┼éej ksi─Ö┼╝niczki mo┼╝e run─ů─ç i znikn─ů─ç w czelu┼Ťciach wi─Öziennej celi opowiada Malika Ufkir w emocjonuj─ůcej powie┼Ťci, pt. ÔÇ×Uwi─ÖzionaÔÇŁ. W wieku pi─Öciu lat, Malika zosta┼éa zabrana od rodzic├│w i adoptowana przez kr├│la Muhammada V, kt├│ry uczyni┼é z niej towarzyszk─Ö zabaw dla swej c├│rki Aminy. Bajkowe ┼╝ycie dziewczyny przeistoczy┼éo si─Ö w koszmar, w momencie gdy jej biologiczny ojciec, ├│wczesny minister obrony Maroka, dokona┼é nieudanego zamachu stanu. Od tej chwili dziewczyna wraz z matk─ů i rodze┼ästwem skazani byli na nieustaj─ůc─ů walk─Ö o przetrwanie. Z czasem Malika, jak wielu innych zbuntowanych Maroka┼äczyk├│w odnalaz┼éa sw├│j azyl we Francji.

Jak wida─ç, tw├│rczo┼Ť─ç literacka Maroka┼äczyk├│w bardziej ciska po oczach saharyjskim piaskiem, ani┼╝eli tryska klimatem Casablanki, s┼éawi─ůc ojczyste walory. Nie mniej jednak bli┼╝sze poznanie kultury arabskiej to wa┼╝na i niezapomniana lekcja spo┼éeczna i etniczna. Ciekawych ┼Ťwiata, jak zawsze zapraszamy do biblioteki.