Na zewnątrz coraz krótsze dni, a my chcemy Wam dziś zaprezentować krótką formę literacką, jaką jest opowiadanie.
Historia początków tej formy literackiej sięga bardzo odległych czasów. Długo jednak nie mogła uzyskać autonomii gatunkowej. Doszło do tego dopiero w XIX wieku. Wcześniej rozwijała się obok innych form pisemnych.
To utwór pisany prozą, charakteryzujący się niewielkimi rozmiarami, prostą akcją oraz nieskomplikowaną, przeważnie jednowątkową fabułą. Pomimo swej prostej budowy opowiadanie może zawrzeć w sobie wiele innych gatunków literackich, jak choćby opis czy charakterystyka. Mogą w nim wystąpić również elementy sprawozdania, reportażu, pamiętnika itp. Dzięki dialogom, które ożywiają tę formę literacką, opowiadanie staje się bardziej dynamiczne. Ważna jest tutaj również luźna konstrukcja i swoboda w budowaniu fabuły. To autor decyduje, które wątki rozbudować bardziej, które mniej, a które zupełnie pominąć. Dość trudnym zabiegiem, stosowanym w celu urozmaicenia treści, jest celowe przestawienie kolejności wydarzeń, czyli tzw. inwersja czasowa.
Ważną rolę w tej formie pisarskiej odgrywa narrator, który najczęściej występuje w pierwszej lub trzeciej osobie liczby pojedynczej. Dzięki temu ukazuje swoje myśli, snuje rozważania lub przekazuje własną opinię na jakiś temat (choć może być ona nieobiektywna).
Opowiadanie składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia. Duże znaczenie ma część pierwsza, która ma zaciekawić czytelnika i zachęcić go do dalszej lektury. Rozwinięcie stanowi trzon zdarzeń, natomiast zakończenie powinno skupiać się na podsumowaniu wątku oraz refleksji na ten temat.
Opowiadanie bywa mylone z nowelą, która też jest krótką formą prozatorską. Cechuje ją jednak większa zwartość budowy oraz podporządkowanie pewnym regułom. W noweli akcja toczy się głównie w obrębie jednego zdarzenia, często dramatycznego, z pominięciem wątków pobocznych. Czynnikiem dla niej charakterystycznym jest też obiektywizm, dlatego brak w niej rozbudowanych opisów czy refleksji.
Wyróżnić możemy dwa typy opowiadania: twórcze i odtwórcze. W pierwszym z nich fabuła jest stworzona przez autora, w drugim – wprost przeciwnie – autor, używając własnych słów, bazuje na innych utworach.
Do najpopularniejszych opowiadań zaliczymy m.in.:
- „Panny z wilka”, „Brzezina” – J. Iwaszkiewicz,
- „49 opowiadań”, „Śniegi Kilimandżaro” – E. Hemingway,
- „Dzieci ojczyzny”, „Gałąź czereśni” – M. Dąbrowska,
- „Pożegnanie z Marią”, „Kamienny świat” – T. Borowski,
- „Opowiadania”, „Rozdzióbią nas kruki, wrony” – S. Żeromski,
- „Tristan”, „Śmierć w Wenecji” – T. Mann,
- „Trzy baśnie” G. Flaubert.
