Dzisiaj mija 10. rocznica śmierci Marcela Reich-Ranickiego, niemieckiego krytyka literackiego i pisarza, włocławianina z urodzenia z interesującym i skomplikowanym życiorysem.
Urodził się 2 czerwca 1920 roku we Włocławku pod nazwiskiem Marceli Reich.
Jego ojciec, Dawid Reich rozwijał lokalną przedsiębiorczość, prowadząc firmę specjalizującą się w oświetlaniu ulic miejskich. Oprócz tego posiadał też fabrykę papy i wyrobów smołowcowych. Reichowie słynęli w mieście z hojności i filantropii, czego dowodem była współpraca z Włocławskim Towarzystwem Wspomagania Biednych Żydów. Przedsiębiorca związał się również z Organizacją Syjonistyczną, stając się w pewnym momencie jednym z jej przywódców. Przez kilka lat piastował także funkcję zastępcy członka zarządu gminy wyznaniowej żydowskiej we Włocławku.
Marcel Reich-Ranicki jako młody chłopiec uczęszczał do szkoły ewangelickiej, mieszczącej się przy ulicy Słowackiego. Rodzina opuściła Włocławek w 1929 roku, tuż po upadku fabryki Dawida Reicha. Zamieszkali w Berlinie, w którym mały Marcel nie tylko zdobywał wykształcenie, ale również rozwijał swoją pasję do literatury. Pomimo prześladowań w III Rzeszy osób pochodzenia żydowskiego zdał maturę w 1938 roku. Marcelowi Reichowi zależało na kontynuowaniu nauki związanej z przedmiotem jego zainteresowań czyli studiowaniu germanistyki i literatury, jednak nie został przyjęty na Uniwersytet im. Fryderyka Wilhelma w Berlinie.
Nigdy nie było mu dane studiować, pozostał samoukiem.
W październiku 1938 roku, podobnie jak wielu innych polskich Żydów żyjących w Niemczech bez niemieckiego obywatelstwa, został wydalony za wschodnią granicę do Polski.
Po wybuchu II wojny światowej wstąpił do Judenratu, do którego został przyjęty ze względu na doskonałą znajomość języka niemieckiego. Mieszkając w getcie pełnił funkcję dyrektora biura tłumaczeń i korespondencji. W tym samym czasie pod pseudonimem Wiktor Hart publikował recenzje muzyczne w „Gazecie Żydowskiej”. Po tym, gdy w 1943 roku wziął udział w napadzie na kasę Judenratu, aby uratować ją przed przekazaniem Niemcom, opuścił getto i znalazł schronienie, u rodziny Gawinów na warszawskiej Pradze. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski przystąpił do Ludowego Wojska Polskiego.
W okresie powojennym pracował jako agent wywiadu, m.in w Londynie, gdzie działał pod kryptonimem „Ranicki”, który później wykorzystał jako drugi człon swojego nazwiska. Po powrocie do Polski rozpoczął niechlubną karierę współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Nawiązał również współpracę z Polskim Radiem i został zatrudniony jako lektor literatury niemieckiej w Wydawnictwie Ministerstwa Obrony Narodowej. Publikował też na łamach tygodnika „Świat” i gazety „Trybuna Ludu”.
W 1958 roku wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec, gdzie zyskał rozgłos jako krytyk literacki. Szybko zyskał opinię wybitnego znawcy książek, a niektórzy przedstawiali go nawet jako „papieża krytyki literackiej”. Przez kilkanaście lat pisał recenzje do tygodnika „Die Zeit”, a także przez długi okres piastował stanowisko szefa działu literackiego dziennika „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Popularność przyniosło mu prowadzenie w telewizji ZDF literackiego programu „Das Literarische Quartet” (Kwartet Literacki). W prowadzonym programie wykazywał się dużym poczuciem humoru i wygłaszał błyskotliwe, odważne, choć często kontrowersyjne opinie, a recenzowane w nim książki od razu wielokrotnie zwiększały sprzedaż. Przyczynił się do rozpropagowania w Niemczech literatury polskiej.
Jako wykładowca literatury na uczelniach szwedzkich, amerykańskich i wielu niemieckich, zarażał swoją pasja studentów.
W 2006 r. Uniwersytet Humbolda w Berlinie zdecydował o przyznaniu Ranickiemu honorowego doktoratu jako gestu za to, że Reich-Ranicki nie został przyjęty na uczelnię za swe żydowskie pochodzenie w 1938 roku. (W latach 1928–1946 uczelnia nosiła nazwę Friedrich-Wilhelms-Universität)
Po ciężkiej chorobie zmarł 18 września 2013 roku w domu opieki społecznej we Frankurcie nad Menem.
Zachęcamy do zapoznania się z jednym z programów, prowadzonych przez Marcela Reicha Ranickiego: https://www.youtube.com/watch?v=z5qtJi01MBQ
