Włocławek może się poszczycić ludźmi wybitnymi, którzy poświęcali czas na naukę młodzieży w czasie zaborów. Jedną z nich była Aleksandra Aspis, działaczka kulturalna, prowadząca własną szkołę w naszym mieście. Dziś przypada 90. rocznica jej śmierci.
Aleksandra Aspis urodziła się 20 listopada 1857 roku w Nieszawie. W wieku 19 lat ukończyła ze srebrnym medalem studia w Instytucie Św. Elżbiety w Petersburgu. Pomimo wybitnych osiągnięć w nauce jako Polka nie miała prawa otrzymać złotego medalu. W tamtym okresie kojarzącym się głównie z zaborami organizowała tajne zajęcia z historii i literatury polskiej. Chcąc utrzymać się na studiach, zaczęła udzielać korepetycji i zarabiać pieniądze niezbędne do przeżycia w obcym miejscu.
Po powrocie z Petersburga związała się z Włocławkiem. W tym samym czasie zlikwidowano szkołę Izabeli Zbiegniewskiej z powodu nauczania uczniów w duchu patriotycznym. Wszechobecne represje i cenzura nakładane ze strony zaborcy nie zniechęciły Aleksandry Aspis do założenia własnej szkoły. Prowadzona przez nią 4-klasowa średnia Szkoła Żeńska stopniowo się rozrastała i w 1910 roku posiadała już 7 klas z internatem. Pierwotnie mieściła się ona w kamienicy na rogu ulicy Szerokiej i Żabiej, a później przy ulicy Kaliskiej.
Pensja była notorycznie kontrolowana przez ówczesne władze carskie. Aby nie wzbudzać żadnych podejrzeń, uczono w niej wszystkich przewidzianych przez program przedmiotów. Szkoła stała na wysokim poziomie dzięki niezwykłym umiejętnościom pedagogicznym i zdolnościom organizatorskim Aleksandry Aspis. Inspirowała się ona ideami, jakimi kierowała się w swojej pensji Izabela Zbiegniewska, a także mężem, Bogumiłem Aspisem, słynącym ze skutecznych metod nauczania języków obcych.
Państwo Aspisowie mieli duży wpływ na życie kulturalne Włocławka, a ich dom często odwiedzała znana polska pisarka Gabriela Zapolska oraz wybitny historyk sztuki związany z Kujawami Stanisław Noakowski.
Po śmierci męża Aleksandra Aspis wraz ze swoją córką poświęciła się już tylko prowadzeniu szkoły. Przywiązywała dużą wagę do wychowania fizycznego uczennic i zadbała o wybudowanie sali gimnastycznej, przeznaczonej na potrzeby pensji. Skutecznie zachęcała swoje podopieczne do członkostwa we Włocławskim Towarzystwie Wioślarskim oraz wzięcia udziału w międzyszkolnych zawodach sportowych.
W 1918 roku szkoła została przekształcona w 8-klasowe Gimnazjum Realne o profilu matematyczno-przyrodniczym. Z powodu kryzysu ekonomicznego pensja upadła w 1932 roku i zmusiło to Aleksandrę Aspis do opuszczenia Włocławka.
Aleksandra Aspis zmarła 19 września 1933 roku w Łomży. Została pochowana obok swojego męża w rodzinnym grobowcu we Włocławku.
Fotografia: Portret Aleksandry Aspis/Polona
