Lubicie książki, które trzymają w napięciu już od pierwszej strony, takie, które wyzwalają uczucie niepokoju i strachu? Jeśli tak, to ten wpis jest napisany z myślą o Was. W listopadzie opowiemy sobie bowiem o gatunku literackim, jakim jest horror.
Jest to odmiana fantasy, której podstawowym założeniem jest trzymanie czytelnika w napięciu oraz wywołanie u niego nastroju grozy. Autorzy mogą wprowadzać do świata istoty nierealne, opierać swą fabułę na zjawiskach nadprzyrodzonych. Najczęściej pojawiają się wampiry, wilkołaki,duchy, demony i zombie ale także psychopaci oraz seryjni mordercy. Czasami bohaterowie zmagają się z koszmarnymi wspomnieniami lub miewają przerażające wizje. Akcja toczy się przeważnie w miejscach mało zaludnionych i mrocznych, na przykład na cmentarzach, w tajemniczych ruinach, na mokradłach, w ciemnych lasach czy bezludnych górskich krajobrazach. Dodatkowo atmosfera mroku i mgły pogłębia poczucie strachu oraz działa na wyobraźnię czytelników. We współczesnych horrorach ten nastrój grozy coraz częściej pojawia się w miejscach dobrze nam znanych, prowincjonalnych miasteczkach, spokojnych wioskach, przez co jeszcze większym zaskoczeniem jest na przykład pojawienie się nierzeczywistych istot.
Początki tego gatunku datowane są na drugą połowę XVIII i początek XIX wieku, choć pierwsze utwory powstawały jeszcze wcześniej. Były to powieści gotyckie, w których przewijała się atmosfera tajemniczości i niepokoju. Przykładem może być „Zamczysko w Otranto” Horacego Walpole`a (1764), gdzie wydarzenia rozgrywają się na zamku gotyckim, a także w jego przerażających lochach i korytarzach.
Za prekursorkę horroru uważa się Mary Shelley i jej powieść z 1818 roku pt. „Frankenstein”. I choć jej zamierzeniem była podobno próba zwrócenia uwagi na eksperymenty medyczne i ich nieprzewidziane konsekwencje, a sam pomysł powstał, gdy spała, to utwór ten zdecydowanie nadał bieg historii tego gatunku. Powieść ukazująca dylemat moralny, jakim jest dążenie człowieka do bycia ponad innymi, a nawet ponad Bogiem, okazała się punktem zwrotnym w dziejach literatury.
Drugim przełomowym dziełem, które ukształtowało rozwój gatunku był „Dracula” Brama Stokera (1897) – ujęta w formie listów i wycinków prasowych opowieść o wampirze, która do tej pory porusza i przeraża czytelników.
Literatura grozy często inspirowana jest motywami ludowymi, a bohaterowie to postaci z pogranicza jawy i snu, rzeczywistości i baśni. Jednym ze źródeł, na których opierali się późniejsi pisarze, były baśnie braci Grimm. Wystarczy sobie przypomnieć „Jasia i Małgosię” czy „Czerwonego Kapturka” by dostrzec w nich ogrom okrucieństwa, brutalności i zła. Wszystkie te motywy przeniosły się później do kanonu powieści grozy.
Wiek XX to dalszy rozwój horroru. Na plan pierwszy wysuwa się HP Lovecraft i jego zbiór opowiadań pt. „Zew Cthulhu”, w którym zawarte są tajemnice pradawnych bóstw. Stworzył swoistą „mitologię, gdzie strach wykracza poza wszelką racjonalność.
Kolejne kultowe nazwisko to Edgar Allan Poe. W jego dorobku znajdziemy wiele utworów tego gatunku, na przykład „Maska szkarłatnej śmierci” czy „Opowieści niesamowite”.
W Polsce ogromne zasługi miał Stefan Grabowski, który tworzył głównie między pierwszą a drugą wojną światową. Nazywany „polskim Lovecraftem” pisarz wydał m.in. „Niesamowite opowieści” czy „ Demona ruchu”. W jego utworach widać zainteresowanie życiem pozagrobowym oraz istnieniem rzeczywistości równoległych.
Kolejny przełom to debiutancka powieść Stephena Kinga pt. „Carrie” z 1974 roku. To absolutny klasyk tego gatunku i przerażająco prawdziwa opowieść ,która dla samego autora stała się przepustką do sławy. Jego następne książki to kolejne sukcesy, jak choćby „Lśnienie”.
Wśród współczesnych pisarzy tworzących budzące grozę utwory jest m.in. Dean Koontz („Złe miejsce”), Anne Rice („Wywiad z wampirem”), Graham Masterton („Wirus”), Jack Ketchum („Poza sezonem”), Joe Hill („Strażak”), James Herbert („Nikt naprawdę”), Susan Hill („Kobieta w czerni”), Neil Gaiman („Księga cmentarna”) czy Dan Simmons („Dzieci nocy”).
Natomiast w Polsce obecnie ten gatunek reprezentują: Stefan Darda („Dom na wyrębach”), Jarosław Grzędowicz („Księga jesiennych demonów”), Łukasz Orbitowski („Tracę ciepło”), Jacek Piekara, Maja Lidia Kossakowska i inni.
